Hiv-infec­tie Bij som­mige GGD’s staan hon­der­den mensen op de wachtli­jst voor PrEP, een medici­jn dat beschermt tegen een hiv-infec­tie.

Als het om coro­n­avac­cins zou gaan, zou het land te klein zijn”, zegt een woord­vo­erder bij het Aids­fonds. Maar het gaat nu om PrEP, een medici­jn dat beschermt tegen een hiv-infec­tie. „Het frus­treert ons in hoge mate dat we, nu we ein­delijk een hiv-pre­ven­tiemid­del hebben, dat niet ruimhar­tig ter beschikking stellen.”

Sinds 2019 kun­nen mensen die veel risi­co lopen op hiv goed­koop PrEP-pillen kri­j­gen via de GGD’s. Die voeren een vijf­jarige proef uit, waarin het RIVM het effect van PrEP op hiv-infec­ties onder­zoekt. Eén pil per dag biedt bij­na 100 pro­cent bescherming, elke drie maan­den moeten deel­ne­mers terugkomen voor soa-testen. Het gaat voor het over­grote deel om man­nen die seks hebben met man­nen.

De proef bleek direct pop­u­lair. Eind 2020 ver­ruimde het min­is­terie het aan­tal deel­ne­mers van 6.500 naar 8.500. Maar min­is­ter Ernst Kuipers (Volks­ge­zond­heid, D66) is niet van plan dat aan­tal nog­maals te ver­ruimen, schreef hij eind maart aan de Tweede Kamer.

Uit cijfers die het RIVM toes­tu­urt, blijkt dat nu ruim 8.000 mensen PrEP kri­j­gen van de GGD. Alleen twee kleine GGD-regio’s zit­ten nog niet aan hun max­i­male capaciteit, in de overige zes regio’s staan bij­na twee­duizend mensen op de wachtli­jst.

Dat heeft al geleid tot zoge­noemde ‘wachtli­jstin­fec­ties’, vol­gens Mark van den Elshout, ver­ant­wo­ordelijk voor de proef bij de GGD Utrecht. In zijn regio is het nu een paar keer voorgekomen dat iemand ein­delijk aan de beurt was, maar al hiv bleek te hebben. In Utrecht staan nu driehon­derd mensen op de wachtli­jst. „Het gebeurt, dat weet je”, zegt Elske Hoor­nen­borg over de wachtli­jstin­fec­ties. Zij is het hoofd van de groot­ste soapoli, bij de GGD Ams­ter­dam. Daar staan achthon­derd mensen op de wachtli­jst. „Dat is een hele onwenselijke sit­u­atie.”

De werke­lijke vraag naar PrEP zal nog hoger liggen. GGD Gelder­land-Zuid bijvoor­beeld, geeft bij geïn­ter­esseer­den „heel nadrukke­lijk” aan dat het nog maar de vraag is of ze aan de beurt komen. Door de coro­n­a­pan­demie hebben de intakes bij som­mige GGD’s boven­di­en even stil­gele­gen.

Lees ook:Tegen mensen met hiv wordt nog alti­jd anders aangekeken
Huis­art­sen
Het is ook mogelijk PrEP bij de huis­arts te halen, buiten de proef om. De pillen kosten dan algauw drie tot vier keer zoveel als bij de GGD. Ook gaan de ver­plichte soa-testen af van het eigen risi­co en heeft niet elke huis­arts ervar­ing ermee.

Veel huis­art­sen scharen zich boven­di­en achter het stand­punt van de Lan­delijke Huis­art­sen Verenig­ing (LHV), die PrEP-zorg bij de GGD vin­dt horen. Een LHV-woord­vo­erder zegt dat het goed zou kun­nen dat „het groot­ste deel” van hun achter­ban geen PrEP-zorg lev­ert. „Omdat het al ontzettend druk is in de prak­tijk.” Soms spe­len prin­cip­iële bezwaren. Zo merkt de GGD IJs­sel­land dat som­mige huis­art­sen in de Bible­belt PrEP zien als vri­jbrief voor los­bandi­ge en onveilige seks. Con­doomge­bruik onder PrEP-gebruik­ers lijkt wel te dalen, maar dat ver­taalt zich niet per se in meer soa’s. Mogelijk door­dat ook meer wordt getest en soa’s dus wor­den opge­spo­ord voor ze wor­den ver­spreid.

Mensen zeggen algauw: gebruik dan gewoon een con­doom”, zegt Colette van Bokhoven-Rom­bouts, arts bij GGD Gelder­land-Zuid. „Maar je pakt ook geen appel, en wel een gebak­je. Wat ik vooral belan­grijk vind, is het seks kun­nen hebben zon­der angst.” Met andere woor­den: het is menselijk dat je niet alti­jd voor de meest ver­standi­ge optie gaat.

Half maart stu­urde de lan­delijke werk­groep We Are Pre­pared een noti­tie naar min­is­ter Kuipers met de bood­schap dat de PrEP-regeling „onvol­doende werkt”. „Het is noodza­ke­lijk die inricht­ing spoedig te herzien en niet op dezelfde voet door te gaan”, aldus de noti­tie, in bez­it van NRC.

De Gezond­hei­d­sraad adviseerde in 2018 PrEP te ver­strekken aan man­nen die seks hebben met man­nen die een hoog risi­co lopen op hiv, met name dege­nen die extra kwets­baar zijn, zoals jon­geren of mensen met een recente migratieachter­grond.

Juist de kwets­bare groepen dreigen nu PrEP mis te lopen. De GGD’s zien dat zek­er in het begin vooral de asser­tieve, hoogopgelei­de man­nen zich aan­meld­den voor de proef. „Dat vind ik het ingewikkelde”, zegt Van Bokhoven-Rom­bouts. „Ook al lopen zij inmid­dels min­der risi­co, zij zullen niet gauw stop­pen. Want zij weten: straks kan ik niet meer terug.” Van Bokhoven-Rom­bouts noemt de PrEP-regeling nu „niet eerlijk”: „De ene kri­jgt wel zorg, de ander niet.”

Dat komt, zegt ze, door­dat de regeling is opgezet als een vijf­jarige onder­zoek­sproef waar­voor een max­i­mum bud­get (26,2 miljoen euro in totaal) is gere­serveerd. Daar­door is de capaciteit beperkt en wordt PrEP-zorg bij de huis­arts voor­lop­ig niet ver­goed.

Lees ook:Gevaarlijker vari­ant van hiv ont­dekt in Ned­er­land
Allang bewezen
„Het min­is­terie heeft een prob­leem gecreëerd”, zegt Van den Elshout van GGD regio Utrecht. „Waarom wordt het niet stan­daard­zorg gemaakt?” In Bel­gië, Frankrijk en Duit­s­land wordt PrEP al (deels) ver­goed door de zorgverzek­er­aar. „De vraag is: heeft PrEP zich niet allang bewezen?”, zegt Van Bokhoven-Rom­bouts. „Er valt weinig meer te onder­zoeken”, zegt ook Van den Elshout.

Uit buiten­landse stud­ies is al sinds 2010 gebleken dat de beschik­baarheid van PrEP hiv-infec­ties voorkomt. In 2015 begon de AmPREP-studie, waarin een Ams­ter­dams team PrEP-gebruik in de prak­tijk onder­zocht. Sinds 2016 is bek­end dat het ver­goe­den van PrEP kosten­ef­fec­tief is bij het bereiken van de juiste doel­groep; een hiv-infec­tie is duur voor de samen­lev­ing (zo’n half miljoen euro per infec­tie) omdat hiv-rem­mers wél wor­den ver­goed.

Toch adviseerde de Gezond­hei­d­sraad in 2018 een ‘pilot’. Want het effect van PrEP in Ned­er­land zou nog niet vol­doende duidelijk zijn. Het aan­tal hiv-diag­noses in Ned­er­land is laag in vergelijk­ing met andere lan­den, hiv wordt hier relatief gauw opge­spo­ord en onschadelijk gemaakt met hiv-rem­mers. Het effect van een pre­ven­tiemid­del kan dan ook klein­er zijn.

Boven­di­en wilde de Gezond­hei­d­sraad weten of de juiste doel­groep wel wordt bereikt. Vol­gens het min­is­terie is van de nu bij­na twee­duizend wach­t­en­den „niet duidelijk dat zij daad­w­erke­lijk behoren tot hoogrisicogroep zoals die is gedefinieerd voor de pilot”.

In plaats van de regeling opnieuw te ver­ruimen, ziet min­is­ter Kuipers meer in het ver­beteren van de samen­werk­ing met huis­art­sen. Of dat lukt is de vraag. De woord­vo­erder van de LHV: „Het kan niet zo zijn dat de huis­arts de gat­en dicht moet lopen die elders vallen.”

Bron: NRC 20/04/2022

Last updated 24/04/2022